Esej o ostatniej drodze sióstr Franza Kafki w czeskim „Roczniku Żydowskim”

 

Przemysław Dakowicz

Tři sestry Franze Kafky. 

Poslední cesta

 

Ottla

Franz Kafka v dopise ze 14. srpna 1913 přesvědčoval Felici Bauerovou, že není „rozhodný v jednání“, ani „mimořádně smyslný“, ani „příliš štědrý“. Těmito slovy se vyjádřil ke grafologickému rozboru jeho písma, který provedl v sanatoriu jeden z Feliciných známých. Franz odmítl rovněž tvrzení, že oplývá příznačným zájmem o umění a literaturu, který údajně plyne ze sklonu písmen napsaných jeho rukou. „Nemám žádné literární zájmy, ale jsem literaturou, nejsem ničím jiným a ani nemohu být něčím jiným.“ Jak známo, tato formulace („jsem literaturou“ nebo přesněji „jsem utvořen z literatury“) se dá srovnat pouze se slavným výrokem připisovaným Flaubertovi „Madame Bovary c’est moi“ [Paní Bovaryová jsem já] – jde o předpověď naplňující se v sobě samé: Kafka se stal mýtem, společným majetkem čtenářů a vykladačů jeho prózy, zbanalizovaným znakem tajemství, tváří z minulého století – epochy totalitarismů, masového vraždění v průmyslovém rozsahu, vyhasínání Absolutna. 

 

Rozmowa w miesięczniku czeskich gmin żydowskich „Roš chodeš”

 

Ze styczniowej Pragi - fotografie od Przyjaciół

 

Praga, styczeń 2025 roku. 

Projekcja filmu Sestry Franze Kafky v ghettu Litzmannstadt.

 

sala kinowa Biblioteki Miasta Pragi, tuż przed projekcją

 

Rozmowa w Czeskim Radiu

 

Rozmowy z Petrem Viziną w Czeskim Radiu Plus, która odbyła się w związku z praską projekcją filmu Siostry Franza Kafki w getcie Liztmannstadt można wysłuchać TUTAJ.

Zaproszenie na praską projekcję filmu o siostrach Kafka

 Więcej informacji TUTAJ.

Na podzim 1941 přijely transportem do ghetta Litzmannstadt sestry Franze Kafky Valerie a Gabriele. Ghetto bylo Němci odděleno od zbytku Lodže v roce 1940 a prošlo jím přes 200 000 lidí, mezi nimi také tisíce pražských Židů, zavražděných nejčastěji v německém vyhlazovacím táboře Kulmhof. Przemysław Dakowicz ve svém dokumentárním filmu Siostry Franza Kafki w getcie Litzmannstadt (69 min., 2024) vypráví na autentických místech a s využitím archivních materiálů o posledních měsících života Kafkových sester. Sledujeme také každodennost Litzmannstadtu, z nějž se židovská správa v čele s Chaimem Rumkowským snažila vytvořit fungující město, které by svou prací bylo Němcům potřebné, a tak své obyvatele chránilo. Ghetto bylo druhé největší po varšavském na území okupovaného Polska a zlikvidováno bylo až velmi pozdě, v roce 1944.

Radio Łódź: red. Agata Zielińska o spacerze śladami sióstr Kafka

 

Audycja zawiera nagrania z 23 sierpnia 2024 roku. W ramach obchodów 80-lecia likwidacji getta w Litzmannstadt wędrowaliśmy wtedy po śladach sióstr autora Procesu.

AUDYCJA - kliknij i słuchaj

 

Siostry Franza Kafki w getcie Litzmannstadt - film dokumentalny

 

 

Franz Kafka zmarł na gruźlicę w czerwcu 1924 roku. Nie ujrzał Europy lat trzydziestych i czterdziestych. Na szczęście. Kiedy Niemcy zajęli Czechosłowację, w Pradze żyły jeszcze trzy siostry autora „Procesu”. Wszystkie trafiły do gett i obozów zagłady. Ottla została wywieziona do Terezina. Zginęła w Auschwitz. Valerie (Valli) i Gabriele (Elli) trafiły do transportów „łódzkich”. Wraz z tysiącami Żydów praskich zostały przewiezione przez Niemców do getta w Litzmannstadt. Mieszkały na łódzkich Bałutach do września 1942 roku. W filmie podejmujemy próbę opowiedzenia o ostatnich miesiącach ich życia. 

 

reżyseria i zdjęcia: Przemysław Dakowicz, Zuzanna Dakowicz 

scenariusz i montaż: Przemysław Dakowicz 

fragmenty wspomnień uczestników wydarzeń czytają 

Zuzanna Dakowicz i Jakub Łabieniec

 

Film ten powstał z inicjatywy prywatnej, bez dotacji i dofinansowań, ma charakter edukacyjny i niekomercyjny. Autorzy dziękują instytucjom polskim i zagranicznym za możliwość wyzyskania źródeł archiwalnych z okresu II wojny światowej - bez nich obraz byłby znacznie uboższy.

Fotorelacja z projekcji filmu dokumentalnego i spaceru śladami sióstr Franza Kafki w getcie Litzmannstadt

 

[źródło fotografii: Centrum Dialogu im. M. Edelmana]

 

 

Zaproszenie na spacer śladami sióstr Franza Kafki

 

W ramach uroczystych obchodów 80. rocznicy likwidacji getta w Litzmannstadt 23 sierpnia (piątek) odbędzie się spacer śladami sióstr Franza Kafki. Początek w Centrum Dialogu im. Marka Edelmana o g. 17:00, gdzie pokazany zostanie film dokumentalny o wojennych losach Gabriele Hermann (Elli) i Valerie Pollak (Valli). 

 

Esej o wojennych losach sióstr Franza Kafki w miesięczniku Żydowskich Gmin Wyznaniowych „Roš Chodeš”

 

W miesięczniku Gmin Żydowskich w Czechach i na Słowacji „Roš Chodeš” ukazał się esej Trzy siostry Franza Kafki. Autorem przekładu na język czeski jest znakomity tłumacz Josef Mlejnek.

 

[P. Dakowicz, Tři sestry Franze Kafky, „Roš Hodeš” 2024, č. 8, s. 11-12, 13]

 

 

Nowe wiersze we wrześniowym numerze "Twórczości"

 

 

Am Nehr

 

Obłoki białe wzdłuż błękitu

Nieczułą dłonią przesuwane,

Liście i trawy, które ostry

Prześwietla w porze świtu promień,

 

Grające w łąkach senne świerszcze

Z suchym brzemieniem na odwłokach,

Mrówki idące w karawanach,

Gdzie ciemnym światłem świecą błota,

 

Bydło wśród pól po ścieżce wąskiej

Kroczące skądś od wodopoju

Z goryczą tamtej wody w pyskach

I parujące góry gnoju,

 

Ludzie na moście – w czarnym nurcie,

Co w głębi zimnym ogniem płonie,

Odbite twarze, które nigdy

Już nie zostaną powtórzone.

 

 

Das Schloss. Siostry Franza Kafki w getcie L. (cz. 3)

[źródło tekstu: "Twórczość" 2023, nr 4]

 

Góry zamkowej nie było prawie wcale widać, otoczyły ją mgły i mrok, nawet najsłabsze światełko nie zdradzało obecności wielkiego zamku. K. stał długo na drewnianym moście, wiodącym z gościńca do wsi, i wpatrywał się w pozorną pustkę na górze.

(F. Kafka, Zamek, przeł. K. Radziwiłł i K. Truchanowski)

Dwie rodzone siostry Franza Kafki spędziły w getcie Litzmannstadt dziesięć miesięcy. Wyobraźnia i język prześlizgują się po powierzchni tego czasu i kapitulują.

Jak wyglądał dzień powszedni Gabriele i Valerie? Chodziły tymi tu ulicami, którymi i ja chodzę, spotykały się z jakimiś ludźmi, jak i ja się spotykam, z kimś wymieniały informacje i spostrzeżenia, czytały te same co wszyscy ogłoszenia, rozporządzenia, obwieszczenia. I powoli nasiąkały nicością.